Przyczyny upadku przedsiębiorstwa na przykładzie ZM Kania, Onico, TXM - CASE STUDY

Przyczyny problemów spółek giełdowych są różne. Każdy z powyższych przykładów należałoby analizować odrębnie. Badając poszczególne spółki zarówno notowane na GPW jak i na Newconnect warto zwrócić uwagę na fakt, że część z nich jeszcze przed emisją akcji mogła mieć problemy z kondycją finansową: rentowność, płynność oraz efektywność spływu należności. Często okazuje się, że dana spółka nie ujawniła bardzo ważnych informacji w raportach, czy prospekcie emisyjnym. Zwykle taka sytuacja prowadzi do utraty zaufania ze strony inwestorów i wyprzedaży akcji. W ostatnich latach w grupie spółek wchodzących na giełdę pojawiły się podmioty o stabilnej sytuacji finansowej, rosnących przychodach i zyskach, a także spółki mające słabe wyniki finansowe i niską rentowność. Czy spółki, które po emisji akcji i pozyskaniu dużych środków finansowych przeznaczyły je na rozwój? Czy pozyskany kapitał został zainwestowany zgodnie z planem? Czy obecna sytuacja kryzysowa takich spółek jak Kania, Onico, TXM wynika z błędów w zarządzaniu, czy trudnej sytuacji finansowej wynikającej z utraty płynności? W praktyce zarządzania może się okazać, że oprócz dobrej strategii kluczem do sukcesu jest stabilny rozwój, rozsądne inwestowanie i kontrola nad finansowaniem bieżącej działalności spółki.

W dalszej części artykułu postaram się wyjaśnić co jest przyczyną kryzysowej sytuacji, w jakiej znalazły się tak znane firmy jak Kania, Onico oraz TXM. Prezentowane spółki łączy przede wszystkim zaufanie, którego udzielili im inwestorzy kupując akcje oraz banki które finansują bieżącą działalność spółek. Inwestorzy liczyli z pewnością na spore zyski ze sprzedaży akcji w przyszłości. Również istotne jest to, że firmy pozyskały ogromne środki finansowe w związku z emisją akcji. Pierwszą z prezentowanych spółek jest ZM Kania znany producent wyrobów wędliniarskich. Znana i rozpoznawalna marka, której produkty były dostępne m.in. w sklepach Biedronka. Spółka ZM Kania jest notowana na GPW od 2012r., a jej przychody ze sprzedaży w 2019 r wynosiły ponad 1 mld zł. Przyczyną problemów spółki jest  firma Rubin Energy, przeciwko której został wniesiony pozew o zobowiązania na kwotę 331,2 mln zł. Okazało się, że wspomniana firma przez dwa lata nie realizowała płatności za dostarczony towar. Słaba ściągalność należności przy niskim poziomie rentowności spółki ZM Kania prawdopodobnie doprowadziły do pojawienia się sytuacji kryzysowej w spółce. Dlaczego osoby zarządzające spółką ZM Kania nie zareagowały wcześniej na słabą ściągalność gotówki za sprzedany towar?

Na skutek problemów firmy ZM Kania Alior Bank w lipcu 2019r zawiadomił prokuraturę o możliwym popełnieniu przestępstwa przez osoby zarządzające. Według Alior Banku firma ZM Kania dokonała oszustwa finansowego poprzez wyłudzenie finansowania i okazanie bankowi nieprawdziwych dokumentów dotyczących zapasów. W czerwcu 2019r Zakłady Mięsne Henryk Kania SA w restrukturyzacji rozpoczęły działania w celu pozyskania finansowania kapitału obrotowego, aby możliwe było prowadzenie działalności produkcyjnej. W ostatnich kilku latach dużo środków przeznaczono także na inwestycje w rozbudowę zakładów produkcyjnych i poprawę jakości produktów. Niewątpliwie miało to wpływ na późniejsze wyniki finansowe, ale inwestycja w rozwój produkcji przynosi pozytywne efekty w postali większe skali produkcji i sprzedaży. Utrata zaufania ze strony banków Alior Bank, Santander Bank Polska, Citi Handlowy oraz sieci dyskontów doprowadziła do jeszcze większych problemów spółki. ZM Kania ma wobec banków zobowiązania na kwotę 360 mln zł, 257 mln zł wobec dostawców oraz 163 mln zł z tytułu obligacji.

Kluczowym problemem okazałą się utrata płynności finansowej spółki ZM Kania oraz i niewłaściwa kontrola w obszarze zarządzania zapasami. Prezentowana spółka miała duże problemy z generowaniem gotówki i spływem należności za sprzedany towar oraz finansowaniem bieżącej działalności. W dniu 12 września 2019r spółka ZM Kania wystąpiła do Sądu Rejonowego w Katowicach z wnioskiem o umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego z chwilą wyboru oferty dzierżawy przez Cedrob SA lub firmę Tarczyński SA. Problemy spółki ZM Kania nabrały tempa po tym, jak zniknął Henryk Kania. Prawdopodobnie wyjechał z Polski jeszcze we wrześniu. Na początku października Centralne Biuro Śledcze zatrzymało prezesa spółki i odnalazło serwer z kluczowymi danymi o dotychczasowej działalności spółki. Obecnie firmą kieruje zarządca sądowy a proces produkcyjny został znacznie ograniczony. W wyniku problemów, jakie pojawiły się w firmie również poszkodowani są pracownicy zatrudnieni w ZM Kania. Część z pracowników o swoich problemach informuje na portalu Gowork.pl. Według przedstawicieli Alior Bank kierownictwo ZM Kania dopuściło się oszustwa finansowego. Bank finansował bieżącą działalność spółki, a w wyniku problemów jakie pojawiły się w firmie dokonano zbycia części majątku oraz zapasów. Doprowadziło to do sytuacji, w której bank powiadomił prokuraturę o popełnionym przestępstwie. Główną przyczyną zawiadomienia było ukrywanie problemów finansowych oraz utrudnianie spłaty zobowiązań na rzecz banku.

Prezentowana spółka zanotowała stratę w wysokości 864,94 mln zł w okresie od stycznia do czerwca 2019r. Jest to istotne pogorszenie wyników finansowych w porównaniu z pierwszym półroczem 2018r, czyli 27,14 mln zł zysku. Problemy te są efektem problemów, jakie opisane zostały na początku artykułu. Spadek sprzedaży, pogorszenie rentowności i płynności, wzrost zobowiązań i kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa. W dniu 10 października 2019r Prokuratura Regionowa w Katowicach zabezpieczyła majątek o wartości 14,7 mln zł. Również ZUS w dniu 24 października 2019r wystawił spółce tytuły wykonawcze na kwotę 3,6 ml zł. Obecna sytuacja spółki jest bardzo trudna. Trwa śledztwo prokuratury i wkrótce mogą pojawić się nowe istotne fakty z działalności kierownictwa ZM Kania.

Kolejnym przykładem spółki giełdowej, która ma obecnie problemy z kondycją finansową jest Onico, która pojawiła się na giełdzie Newconnect w 2011r. Prezentowana spółka jest głównym sponsorem klubu siatkarskiego Onico Warszawa. Przedmiotem działalności Onico do niedawna była sprzedaż i dystrybucja paliw oraz LPG (w sierpniu 2019r Urząd Regulacji Energetyki cofnął koncesję na obrót paliwami ciekłymi spółce Onico). Jakie czynniki spowodowały trudną sytuację finansową wspomnianej spółki. Jedną z przyczyn problemów spółki Onico mogło być zbytnie zaangażowanie w sponsoring klubu siatkarskiego. Według audytorów spółki te działania mogły przyczynić się do pogorszenia kondycji finansowej spółki.   Wskazać należy także na jeszcze jeden istotny problem. Banki ograniczyły finansowanie spółce. Trzy banki: mBank, BNP Suisse oraz ING wstrzymały uruchomienie kredytu w rachunku bieżącym z powodu pogarszającej się sytuacji ekonomicznej w spółce. Ponadto obligatariusze zażądali wykupu papierów dłużnych. Sprzedaż w pierwszym kwartale 2019r spadła o ponad 20 %, jednak problemy mogły pojawić się jeszcze w 2018r. Sprzedaż w 2018r wynosiła ponad 3 mld zł, a strata netto wyniosła 21 mln zł.

Zarząd spółki (były także zmiany w zarządzie) podejmował różne działania, aby ustabilizować trudną sytuację w firmie. Poszukiwano inwestora strategicznego, prowadzono negocjacje z bankami, wprowadzono program kontroli kosztów.  W sierpniu 2019r wycofał się główny akcjonariusz spółki, firma Capital The Investment, która posiadała 605 tys akcji spółki Onico. Krótko po tym w sądzie złożono wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego i zabezpieczenie majątku z powodu zaburzonej płynności finansowej spółki Onico. Takie działania z pewnością miały wpływ na działania pozostałych większych akcjonariuszy, a także na decyzje inwestorów indywidualnych posiadających akcje Onico. Spółka TXM jest kolejnym przykładem firmy, która po emisji akcji w grudniu 2016r znalazła się kryzysowej sytuacji.  Sprzedaż spółki w 2018r wynosiła 354 mln. zł., a strata netto w 2018r ponad 63 mln. zł. Dwa ostatnie lata były trudnym okresem dla spółki. Pomimo rosnącej sprzedaży w latach 2015 – 2018r wyniki finansowe uległy pogorszeniu. W 2018r spółka posiadała ogromne zapasu towaru co zwiększyło koszty i nie generowało przypływów gotówki. TXM to sieć dyskontów odzieżowych działająca na rynku od 30 lat. TXM sprzedaje swoje towary również za pośrednictwem sklepu internetowego. Sprzedaż online generuje wzrosty w ostatnich miesiącach. Przychody ze sprzedaży towarów za pośrednictwem internetu w sierpniu 2019r wynosiły 0,5 mln zł i wzrosły o 30 % w porównaniu z sierpniem 2018r. Sprzedaż narastająco w 2019 r od stycznia do sierpnia wynosiła 4 mln. zł i niestety była niższa o 9 % w porównaniu z analogicznych okresem w 2018r. Również w tym przypadku banki ING i PKO BP zablokowały możliwość finansowania działalności spółki. Powodem było ograniczenie sprzedaży na rynku w Rumunii i błędy w przepływie informacji o transakcjach sprzedaży pomiędzy firmą TXM, a bankiem. Były to jednak tylko chwilowe problemy w wyniku negocjacji osiągnięto porozumienie.

W przypadku spółki TXM dość szybko podjęto działania naprawcze i w 2019r ograniczono działalność na rynkach zagranicznych w Rumunii i na Słowacji, gdzie sprzedaż była zbyt niska. Większą uwagę skupiono na rozwoju sprzedaży online, działalności marketingowej, zmianie asortymentu produktów oraz na utrzymaniu rentownych placówek sprzedaży. Ograniczono także powierzchnię sprzedaży w sklepach i zoptymalizowane zostały koszty działalności.  W wyniku zmian organizacyjnych w firmie TXM wyeliminowane zostały wszelkie operacje, które powodowały odpływ gotówki. Zamknięto około 80 nierentownych sklepów. Była to rozsądna decyzja zarządu.

Podsumowując rozważania na temat problemów wybranych spółek giełdowych możemy dojść do pewnych wniosków. Okazuje się, że nie zawsze emisja akcji i pozyskanie znacznych kapitałów warunkuje powodzenie rozwoju firmy. Problemy mogą pojawić się w kilka miesięcy od emisji akcji lub później, a wynikają zwykle z błędów w zarządzaniu kapitałem oraz braku konsekwencji w kontroli kosztów działalności. Często problemy zaczynają się od tego, że działalność firmy staje się mniej rentowna, a firma traci płynność finansową.

W zarządzaniu spółką giełdową istotne jest zaufanie inwestorów oraz głównych akcjonariuszy, transparentność działań i utrzymywanie relacji z otoczeniem firmy - stakeholders. Jeśli firma, która uzyskuje znaczące środki z emisji przeznacza je na inne cele niż deklarowane w prospekcie emisyjnym naraża się na utratę zaufania ze strony banków, inwestorów, klientów, kluczowych udziałowców i dostawców.

Przyczyny kłopotów spółek giełdowych krótko po emisji akcji mogą być różne: spadek sprzedaży oraz pogorszenie wyników finansowych w kolejnych miesiącach, rosnące koszty produkcji i realizacji usług, źle ulokowane środki z emisji akcji, niegospodarność w zarządzaniu kapitałem, utrata zaufania ze strony akcjonariuszy i banków finansujących działalność spółki giełdowej, zmiany w otoczeniu makroekonomicznym: rosnące podatki i koszty zatrudnienia, częste zmiany w przepisach prawnych, niskie bezrobocie i problem z pozyskaniem doświadczonych pracowników.

Większość wymienionych wcześniej czynników sprowadza się do tego, w jaki sposób zarządzania jest dana spółka. To zarząd spółki dysponuje odpowiednimi narzędziami, aby realizować rozwój firmy w oparciu o wybraną strategię uwzględniającą czynniki otoczenia, podejmuje kluczowe decyzje na poziomie strategicznym i nadzoruje pracę menedżerów w poszczególnych obszarach: marketing, finanse, zarządzanie zasobami ludzkimi, logistyka, public relations.